Winterverhaal: Een persoonlijke terugblik op de kaatscarrière van André Tolsma

/in , /door

Tijdens het kaatsseizoen zijn er liefhebbers die vrijwel geen enkele hoofdklassewedstrijd overslaan. Maar hoe helpen we deze doorgewinterde kaatsfans de lange wintermaanden door?

De enthousiaste reacties én de grote belangstelling voor het eerste Winterkaatsverhaal waren voor ons aanleiding om hieraan een vervolg te geven. Met plezier nodigen wij u daarom uit voor het tweede Winterkaatsverhaal, met ditmaal André Tolsma als gastspreker.

De 80ste Freulepartij in 1982 te Wommels met 53 parturen op de lijst. V.l.n.r.: Germ Zijlstra, Peter Tolsma met de wisselprijs De Villa van de Freule en André Tolsma, de winnaars van de eerste prijs voor de kaatsvereniging “Jan Reitsma” te Roordahuizum.

Programma

Zondag 1 februari 2026
Kaatsmuseum, Voorstraat 76, 8801 LE Franeker

  • 10.30 uur – Ontvangst met koffie/thee en oranjekoek

  • 11.00 uur – Verhaal door André Tolsma over zijn kaatscarrière, zijn werkzame leven na het kaatsen en zijn huidige betrokkenheid bij de kaatssport

  • 11.45 uur – Vragen en gesprek naar aanleiding van het verhaal

  • 12.00 uur – Nazit, met de mogelijkheid het Kaatsmuseum te bezichtigen

Praktische informatie

  • Op zondag is parkeren in het centrum van Franeker gratis; doorgaans zijn er voldoende parkeerplaatsen in de directe omgeving van het Kaatsmuseum.

  • Het Kaatsmuseum beschikt over een invalidentoilet en is toegankelijk voor rolstoel- en scootmobielgebruikers.

Aanmelding

VOL = VOL
In verband met de beschikbare ruimte kunnen wij maximaal 45 personen ontvangen.

Wilt u verzekerd zijn van een plek? Meld u dan zo spoedig mogelijk aan bij secretaris Ina Efdé-Feenstra:

  • Bij voorkeur per e-mail: info@keatsmuseum.frl

  • Telefonisch (voor wie e-mail minder prettig vindt): 06-23922942

Keatsmuseum zoekt CFK-attributen voor aanvulling tentoonstelling

/in /door

Het Keatsmuseum in Franeker is op zoek naar materiaal uit de geschiedenis van de Christelijke Friese Kaatsbond (CFK). Hoewel het museum een uitgebreid beeld geeft van de rijke ontwikkeling van het kaatsen – van de eerste sporen in Noord-Frankrijk in de 12e eeuw tot de oprichting van de moderne kaatsorganisaties – ontbreekt de CFK-geschiedenis momenteel grotendeels in de vaste tentoonstelling.

Het Friese kaatsen kreeg zijn eigen vorm vanaf de 16e eeuw met de komst van polderontginners naar Het Bildt. In de eeuwen daarna groeide het kaatsen uit tot een populaire volkssport, met kroegbazen als belangrijkste organisatoren in de 18e eeuw. De oprichting van de PC in 1853 geldt als het begin van de moderne kaatssport, gevolgd door de vorming van verschillende verenigingen en uiteindelijk de Nederlandse Kaatsbond in 1897. Het museum bewaart hierover een schat aan documentatie, variërend van notulenboeken en wedstrijdlijsten tot biografieën van kaatsers, foto’s en filmbeelden.

CFK

Toch blijft één hoofdstuk tot nu toe onderbelicht: de geschiedenis van de CFK. Deze bond werd in 1934 opgericht omdat kaatsen op zondag in christelijke kring onwenselijk werd geacht. Na meerdere mislukte fusiepogingen in de jaren zeventig en tachtig, ging de CFK in 1994 uiteindelijk toch op in de KNKB. De zestig jaar aan eigen tradities, wedstrijden en verhalen verdienen volgens het museum een plek in de permanente collectie. Een tijdelijke expositie behoort eveneens tot de mogelijkheden.

Een werkgroep van oud-CFK’ers werkt samen met het museum aan een plan om dit belangrijke stukje sportgeschiedenis zichtbaar te maken. Daarom doet het Keatsmuseum een oproep aan oud-leden, nabestaanden en andere betrokkenen om CFK-gerelateerde attributen aan te bieden. Denk aan kaatsprijzen, foto’s, filmbeelden of bijzondere verhalen.

Informatie

Belangstellenden wordt gevraagd via e-mail kort te beschrijven welk materiaal zij beschikbaar hebben. De werkgroep beoordeelt vervolgens welke stukken geschikt zijn. Het materiaal wordt later, indien bruikbaar, bij de aanbieders opgehaald.

Aanmelden kan via info@keatsmuseum.frl, onder vermelding van naam, adres en telefoonnummer.

Kaatsmuseum doet ook dit jaar mee aan Verhalenavond

/in /door

Al een aantal jaren doet het Kaatsmuseum mee aan het provinciale Afûk-initiatief Verhalenavond. Op Verhalenavond ontmoet heel Friesland elkaar om te luisteren naar verhalen in huiskamers, musea, cafés, overheidsgebouwen, bibliotheken en bedrijven. Het thema van dit jaar is Doe’t ik moed hie (Toen ik dapper was).

Op vrijdag 21 november om 20:00 uur vertelt schrijver Koos Tiemersma uit  Franeker in het Kaatsmuseum over zijn jeugd, over het kaatsen in die tijd en wat dat voor hem betekent. Daarna vertelt hij een verhaal met de titel Ik bedoel mar. In het Kaatsmuseum aan de Voorstraat in Franeker is plaats voor ongeveer 45 bezoekers. Vooraf aanmelden is niet nodig, máár… Vol is vol!

Koos Tiemersma werd in 1952 in Franeker geboren en woont nu in Kollumerzwaag. Hij was onderwijzer, maar schreef ook meerdere romans en verhalen, waaronder De Ljedder, De Mjitte, It Liet fan de Ibis en Koade Read. Foar it boek Einum kreeg hij de Gysbert Japicxprijs. Met De Ljedder won hij de Rink van der Veldeprijs. Daarnaast won hij de Rely Jorritsmaprijs. Meer informatie over deze verteller staat op zijn website koostiemersma.nl

Meer informatie over de activiteiten op Verhalenavond staat op de website verhalenavond.nl

Gratis naar het Kaatsmuseum in Franeker? Dat kan op zaterdag 13 september!

/in /door

De tentoonstelling De Magie van de Zilveren Bal in het Kaatsmuseum wordt druk bezocht, en dat is niet verwonderlijk. Nog nooit eerder waren er zoveel zilveren ballen, gerelateerd aan de kaatssport, op één plek te zien. De tentoonstelling loopt nog tot en met 1 november.

Niet alleen komen er veel mensen voor de tentoonstelling, ook de vaste collectie in het oudste sportmuseum van Nederland trekt veel bezoekers. Het Kaatsmuseum verwacht dit jaar het grootste aantal bezoekers te mogen verwelkomen in de geschiedenis van het museum.

Gratis toegang

Op zaterdag 13 september is het museum tussen 12:00 en 17:00 uur gratis toegankelijk voor iedereen. Daarvoor is dit jaar geen speciaal kaartje of aanmelding vooraf nodig. Het is dan Open Monumentendag, een jaarlijks terugkerend evenement.

Bekijk onze collectie zilveren ballen, foto’s, kaatsprijzen, aardewerk en andere attributen, en ervaar de verhalen achter deze objecten. Het Kaatsmuseum vertelt niet alleen het verhaal van de kaatssport, maar laat ook vele facetten van de traditionele Friese cultuur zien. Deze sport en cultuur zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wie meer wil leren over de Friese cultuur, kan niet om het Kaatsmuseum heen.

Mis deze kans niet: kom kijken waar een klein museum groot in kan zijn en laat u verrassen door het verhaal over de geschiedenis, het heden en de toekomst van een eeuwenoude sport! Laat u het verhaal vertellen door enthousiaste rondleiders of volg de multimedia-tour. Onze medewerkers aan de balie helpen u graag verder.

Bondspartij 1902 leidde tot ontstaan Freulepartij

/in /door

Bij het Keatsmuseum krijgen we regelmatig kaatsprijzen of andere bijzondere voorwerpen aangeboden. Kort na de Freulepartij ontvingen we een medaille die op een indirecte manier verbonden is met het ontstaan van deze beroemde wedstrijd.

De medaille hoorde, samen met een geldprijs van 60 gulden, bij de eerste prijs op de Bondspartij voor senioren in 1902. Op de medaille staat de naam van een van de drie winnaars: Sybren Jorritsma. Hij won toen samen met Jan Reitsma sr. en Hendrik Hiemstra voor Pingjum de Bondspartij in Wommels.

Foto: Kaatsmuseum

Wommels

Dat Wommels gastheer was, was in die tijd niet bijzonder. In de beginjaren wisselde de locatie jaarlijks. De Bondspartij werd toen over twee dagen gespeeld: de eerste omlopen op Pinkstermaandag, en de laatste zeven parturen werkten de partij twee dagen later af, op woensdagmiddag. Pingjum, met de legendarische Jan Reitsma sr., won overtuigend van Menaldum in de finale. De tegenstanders wisten geen enkel eerst te scoren.

Jonkvrouw Clara de Vos van Steenwijk

Onder de toeschouwers bevond zich jonkvrouw Clara de Vos van Steenwijk. Zij had de medailles voor de winnaars geschonken en was de hele dag aanwezig. Wat ze zag, maakte diepe indruk: ze raakte ervan overtuigd dat kaatsen een positieve invloed kon hebben op de ontwikkeling van jongeren. Ze stelde voor om een jaarlijkse wedstrijd te organiseren voor jongens tot en met 16 jaar en schonk daarvoor 120 gulden – een aanzienlijk bedrag in die tijd. Toen er een jaar later een tekort van 253,88 gulden ontstond, vulde ze dat ook aan.

Hoewel Freule Clara later naar Engeland en vervolgens naar Canada verhuisde, liet ze zich jaarlijks door schoolmeester Oepke Hiemstra op de hoogte brengen van “haar” kaatspartij.

Villa van Freule

De huidige wisselprijs, de ‘Villa van de Freule’, heeft ook een link met die Bondspartij van 1902. Clara verbleef destijds in Wommels bij haar neef, burgemeester Wiardus Willem Hopperus Buma van Hennaarderadeel, in hun pas gebouwde villa. Haar verblijf daar had te maken met een verbroken verloving, waardoor ze min of meer naar Wommels was “verbannen”. De burgemeester was beschermheer van de kaatsvereniging en stelde in die rol de ‘grote zilveren medaille’ beschikbaar voor de winnende afdeling. Waarschijnlijk wordt die medaille nog steeds bewaard bij kaatsvereniging Pingjum.

De persoonlijk uitgereikte medaille aan Sybren Jorritsma is vanaf nu in het bezit van het Keatsmuseum.

Voorverkoop Landkaarten PC in het Kaatsmuseum

/in /door

De voorverkoop van landkaarten (staanplaatsen) voor de PC start zaterdag 28 juni om 13.00 uur in het Kaatsmuseum. Als u verzekerd wilt zijn van een landkaart en u tijdens de PC-dag niet in de rij wilt staan, is dit uw kans. Daarna kunt u de landkaarten tijdens de normale openingstijden van 13.00- 17.00 uur op dinsdag t/m zaterdag en in juli ook op zondag kopen.

De landkaarten voor 13 jaar en ouder kosten €12,50 en de landkaarten voor jeugd van 6 t/m 12 jaar €7,50. Zitplaatsen zijn uitverkocht.

Kopers van landkaarten hebben hierbij de mogelijkheid om in het Kaatsmuseum de tentoonstelling “De Magie van de Zilveren Bal’ tegen een gereduceerd tarief van € 5,00 te bezoeken.

Schoolproject “Ik wurd keatser”van start

/in /door

Vandaag de start van het schoolproject “Ik wurd Keatser!” voor de groepen 3 en 4 van de basisscholen uit Franeker en de dorpen Achlum, Deinum, Dronryp, Marsum, Tzum en Wjelsryp. In totaal zullen 420 leerlingen kennis maken met de kaatssport door in anderhalf uur het Kaatsmuseum te bezoeken en een kleine kaatsclinic op it Sjûkelân te volgen.

#image_title

#image_title

Kaatsvereniging Reahûs-Turns bezoekt zilveren ballen tentoonstelling

/in /door
Het bestuur van kaatsvereniging Reahûs-Turns heeft vrijdag het Kaatsmuseum met een bezoek vereerd, daarbij een rondleiding gekregen en de tentoonstelling met de 30 zilveren ballen bewonderd.
Welk bestuur of vereniging volgt? Hier lees je over de rondleidingen en clinics
Afspraken over groepsbezoek zijn te maken bij Theunis R. Piersma, tel. 06-53149949.

Voorwerpen van KV Het Plein geschonken aan museum

/in /door

Hotske Broersma bracht uit de nalatenschap van haar ouders een aantal voorwerpen en foto’s naar het Keatsmuseum. Alle items hebben een relatie met KV Het Plein in Leeuwarden. Haar grootvader Sjoerd Broersma was in 1930 een van de oprichters. Bij de voorwerpen bevond zich onder meer een bel waarmee de parturen werden opgeroepen. Op de foto de ondertekening vd schenkingsakte.

Kaartverkoop 172e PC zaterdag 3 mei van start!

/in /door

Op 30 juli vindt de 172e PC plaats. Een dag waar topkaatsen centraal staat in een prachtige entourage van een rijke traditie. Niet voor niets is de PC het oudste sporttoernooi wereldwijd. De PC is bovendien een dag van het elkaar ontmoeten. Dit jaar vieren we de 80e PC in vrijheid. Kortom, dé feestdag van Fryslân van het jaar, die u niet wilt missen: De dei is uzes!

 

Hoe koop je PC-kaarten?

Kaarten kunnen vanaf aanstaande zaterdag 3 mei om 10.00 uur digitaal besteld worden via www.pc-franeker.nl en via iDEAL afgerekend worden. Direct na het afrekenen krijgt u per e-mail een link toegestuurd waarmee de kaarten gedownload en vervolgens uitgeprint kunnen worden. De tickets bevatten een barcode en worden bij de ingangen van It Sjûkelân gescand. Een barcode kan slechts eenmaal gescand worden. Na het scannen krijgen de bezoekers een polsbandje.

 

Hoe voorkomen we problemen?

Door de massale belangstelling voor kaarten bij de start van de online kaartverkoop, ontstonden in het verleden vaak vertragingen als gevolg van overbelasting van de servers. De PC vertrouwt erop dat dankzij doorgevoerde wijzigingen het on-line bestellen van kaarten dit jaar soepeler verloopt. Gebruik bij voorkeur een laptop of een PC/desktop. Mobiele telefoons en tablets zijn minder geschikt.

Kaarten te koop bij het Keatsmuseum

Bezoekers die er de voorkeur aan geven kaarten niet digitaal te bestellen, kunnen op zaterdag 3 mei tussen 10.00 en 17.00 kaarten kopen bij het Keatsmuseum in Franeker. Deze kaarten kunnen contant of met een pinpas afgerekend worden. Het kopen van een PC-kaart is uiteraard een uitgelezen mogelijkheid om de unieke tentoonstelling, ‘De magie van de Zilveren Bal’ te bezoeken. Hoewel het museum tot 17:00 uur geopend is, is de verwachting dat de 80 in het museum beschikbare kaarten uiterlijk begin van de middag uitverkocht zijn. Kom dus op tijd!